و در حديث ديگر فرمود : خدا دوست مىدارد دروغ را در اصلاح ديگران « 1 » . و فرمود : هر دروغى را از صاحبش سؤال خواهند كرد روز قيامت ، مگر دروغى كه در يكى از سه چيز باشد : كسى كه در جنگ‌گاه خواهد كه با دشمنان مكرى كند كه بر ايان غالب شود ، چون از براى مصلحت دين است بر او گناهى نيست ، يا كسى كه در ميان دو كس خواهد اصلاح كند به هريك چيزى مىگويد كه نزاع از ميان ايشان بر طرف شود ، و كسى كه وعده‌اى با اهل خود مىكند و مصلحت نمىداند و نمىخواهد كه به آن وفا كند « 2 » . و در حديث ديگر فرمود : هركه اصلاح كند هرچه گويد دروغگو نيست « 3 » . و به سند معتبر از حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله منقول است : سه محلّ است كه دروغ گفتن در آنها حسن و نيكو است : مكرى كه در جنگ كنند ، يا وعده‌اى كه با زن كنند ، يا اصلاحى كه در ميان مردم كنند . و سه محلّ است راست گفتن در آنها قبيح است : سخن‌چينى كردن كه باعث دشمنى مردم شود ، و كسى را از احوال اهلش به چيزى خبر دادن كه باعث آزردگى او شود ، و تكذيب كردن شخصى را كه خبرى نقل كند و دروغ باشد « 4 » . و احاديث در باب خاموشى بيشتر مذكور شد ، و تهديدى كه در باب خندانيدن مردم واقع شده است ممكن است كه محمول باشد بر صورتى كه دروغى گويد ، يا غيبت مسلمانى كند . و بايد دانست كه از جملهء چيزهائى كه مذموم است بلكه دغدغه حرمت در آن

--> ( 1 ) اصول كافى 2 / 342 ح 17 . ( 2 ) اصول كافى 2 / 342 ح 18 . ( 3 ) اصول كافى 2 / 342 ح 19 . ( 4 ) بحار الانوار 71 / 8 - 9 ح 11 .